Oświetlenie w małej firmie często jest traktowane jako sprawa drugorzędna. Jeśli w lokalu „coś widać”, to właściciel uznaje temat za załatwiony. Dopiero gdy pracownicy zaczynają narzekać na zmęczenie oczu, bóle głowy, senność, pomyłki przy pracy albo potknięcia w gorzej doświetlonych miejscach, okazuje się, że światło nie jest tylko kwestią komfortu. To normalny element bezpieczeństwa i higieny pracy.
Problem dotyczy nie tylko biur. Słabe lub źle dobrane światło może przeszkadzać w sklepie, salonie usługowym, gabinecie, małym magazynie, warsztacie, punkcie pakowania, recepcji, zapleczu, przy ladzie, na schodach i w przejściach. Czasem światła jest za mało. Czasem jest go dużo, ale świeci w oczy. Czasem lampa odbija się w monitorze, a czasem stanowisko pracy jest oświetlone nierówno: jedna część blatu jest jasna, druga zostaje w cieniu.
Dla mikrofirm to bardzo praktyczny temat. Nie chodzi o projektowanie skomplikowanego systemu oświetleniowego, ale o zauważenie prostych błędów, które codziennie wpływają na pracę. Złe oświetlenie może powodować zmęczenie, obniżać koncentrację, zwiększać liczbę pomyłek i sprzyjać wypadkom. Jeżeli pracownik źle widzi krawędź stopnia, etykietę na opakowaniu, ostrze narzędzia, rozlany płyn albo przewód na podłodze, ryzyko przestaje być teoretyczne.
Jednym z podstawowych błędów jest przekonanie, że jedno oświetlenie wystarczy do wszystkiego. Tymczasem inne potrzeby ma osoba pracująca przy komputerze, inne sprzedawca przy kasie, inne pracownik rozpakowujący dostawę, a jeszcze inne ktoś, kto wykonuje drobne czynności manualne. Oświetlenie powinno być dopasowane do rodzaju wykonywanej pracy, wymaganej dokładności i miejsca, w którym pracownik faktycznie wykonuje zadania.
W biurze ważne jest, aby światło nie męczyło oczu, nie odbijało się w monitorze i nie zmuszało do ciągłego mrużenia oczu. W sklepie trzeba dobrze doświetlić ladę, kasę, wejście, przejścia i miejsca, gdzie klient oraz pracownik poruszają się z towarem. W punkcie usługowym znaczenie ma często precyzja: rozpoznawanie szczegółów, kolorów, drobnych elementów i krawędzi. Na zapleczu i w magazynku kluczowe jest, aby pracownik widział przeszkody, paczki, regały, oznaczenia i podłogę.
Nie można więc oceniać oświetlenia wyłącznie na zasadzie: „jest jasno” albo „nie jest ciemno”. Trzeba spojrzeć na konkretne czynności. Jeżeli pracownik czyta drobny druk, kontroluje dokumenty, liczy gotówkę, rozcina paczki, pracuje z narzędziami, dobiera kolor produktu albo obsługuje klienta przy ladzie, światło musi mu w tym pomagać, a nie przeszkadzać.
Niedostateczne oświetlenie zwykle nie powoduje natychmiastowego wypadku. Działa podstępnie. Pracownik bardziej napina wzrok, pochyla się nad dokumentem, przysuwa twarz do monitora, szuka lepszego kąta, mruży oczy i szybciej się męczy. Po kilku godzinach może pojawić się ból głowy, rozdrażnienie, spadek koncentracji i większa liczba pomyłek.
W pracy biurowej słabe światło utrudnia czytanie dokumentów i pracę przy ekranie. W sklepie może powodować błędy przy sprawdzaniu cen, kodów, etykiet i dat ważności. W małym magazynie zwiększa ryzyko potknięcia o paczkę, źle ustawioną paletę albo próg. W punkcie usługowym może utrudniać precyzyjne wykonanie usługi, a w warsztacie lub pracowni zwiększać ryzyko urazu przy kontakcie z narzędziem.
Szczególnie niebezpieczne są miejsca, które pracownicy traktują jako pomocnicze: zaplecza, korytarze, schody, wejścia do piwnicy, pomieszczenia gospodarcze, miejsca przy regałach i okolice drzwi. Właśnie tam często montuje się najtańsze albo najsłabsze źródła światła, bo „to nie jest główne stanowisko”. Tymczasem pracownik może tam przenosić paczki, środki czystości, dokumenty lub towar. Jeśli nie widzi dobrze podłogi, krawędzi stopnia albo przeszkody, łatwo o upadek.
Drugi problem to światło zbyt mocne, źle ustawione albo oślepiające. Właściciel firmy czasem wymienia lampy na mocniejsze, zakładając, że im jaśniej, tym lepiej. Nie zawsze. Jeśli źródło światła świeci prosto w oczy, odbija się od błyszczących powierzchni, razi w monitorze albo tworzy bardzo mocne kontrasty, pracownik również będzie się męczył.
Olśnienie może być bezpośrednie albo odbiciowe. Bezpośrednie występuje wtedy, gdy lampa, świetlówka, panel LED albo reflektor świeci wprost w oczy. Odbiciowe pojawia się wtedy, gdy światło odbija się od monitora, blatu, szyby, lakierowanej powierzchni, metalowego elementu albo błyszczącego opakowania. Pracownik może wtedy odruchowo zmieniać pozycję, przekręcać ekran, zasłaniać lampę albo pracować pod nienaturalnym kątem.
Problemem są także duże kontrasty. Jeśli stanowisko jest częściowo bardzo jasne, a częściowo ciemne, wzrok musi stale dostosowywać się do zmiennych warunków. Dotyczy to na przykład biurka ustawionego przy oknie, kasy przy mocnym oświetleniu punktowym, stanowiska z jedną lampką świecącą na dokumenty albo zaplecza, w którym część regałów jest w cieniu.
Światło dzienne jest korzystne i zwykle poprawia komfort pracy, ale nie można opierać bezpieczeństwa wyłącznie na nim. W Polsce warunki naturalnego oświetlenia zmieniają się bardzo mocno w zależności od pory roku, godziny, pogody i ustawienia lokalu. Rano może być jasno, po południu już nie. Latem jedno pomieszczenie może być prześwietlone, a zimą to samo miejsce może wymagać stałego doświetlenia.
W małych firmach częstym problemem są lokale adaptowane do działalności: partery budynków, małe punkty usługowe, biura w starszych kamienicach, pomieszczenia na zapleczu, magazynki bez okien albo lokale z witryną tylko od jednej strony. Pracodawca powinien sprawdzić, czy światło dzienne rzeczywiście dociera tam, gdzie odbywa się praca, i czy po zmroku warunki nadal są dobre.
Okna również wymagają uwagi. Zabrudzone szyby, zasłonięte witryny, źle ustawione regały, wysokie meble albo reklamy w oknach mogą ograniczać dopływ światła. Z drugiej strony ostre słońce może razić, odbijać się w monitorach i nagrzewać stanowisko. Dlatego w wielu miejscach potrzebne są rolety, żaluzje lub inne rozwiązania, które pozwalają kontrolować światło, zamiast zdawać się na przypadek.
Praca przy komputerze wymaga szczególnej ostrożności przy ustawieniu światła. Błąd polega na tym, że pracownik ma jasną lampę za plecami, okno przed oczami albo źródło światła odbijające się w ekranie. Wtedy nawet dobre krzesło i monitor nie zapewnią komfortu, bo wzrok będzie stale przeciążony.
Monitor powinien być ustawiony tak, aby ograniczyć odbicia i olśnienie. Źródła światła nie powinny razić pracownika ani tworzyć refleksów na ekranie. Lampka biurkowa może pomagać przy dokumentach, ale nie powinna świecić prosto w oczy ani powodować dużej różnicy jasności między dokumentem a otoczeniem. Przypadkowe doświetlanie stanowiska lampką ustawioną „byle jak” często pogarsza sytuację zamiast ją poprawiać.
W mikrofirmach często pracuje się na laptopach. To dodatkowe wyzwanie, bo laptop bywa przestawiany z miejsca na miejsce: raz przy oknie, raz przy ladzie, raz na zapleczu. Warto zwrócić uwagę, czy pracownik nie ustawia ekranu pod światło, nie pracuje z refleksami na matrycy i nie pochyla się nad ekranem tylko dlatego, że w danym miejscu jest zbyt ciemno.
W sklepie i punkcie obsługi klienta oświetlenie pełni podwójną rolę. Ma tworzyć dobre warunki dla klientów, ale także umożliwiać bezpieczną i dokładną pracę. Pracownik musi widzieć produkty, ceny, paragony, terminal, kasę, dokumenty, opakowania i drogę, po której się porusza. Jeżeli światło jest projektowane wyłącznie pod wygląd lokalu, łatwo pominąć potrzeby pracownika.
Przy ladzie zbyt ciemne światło może powodować pomyłki przy liczeniu pieniędzy, pakowaniu towaru, sprawdzaniu dokumentów albo wydawaniu produktów. Zbyt ostre reflektory mogą z kolei razić pracownika przez wiele godzin. W witrynach sklepowych światło bywa mocne i efektowne, ale stanowisko pracy powinno być oceniane osobno. To, co dobrze wygląda z ulicy, nie zawsze jest dobre dla osoby pracującej za ladą.
Warto też sprawdzić oświetlenie wejścia, progu, schodka, miejsca przy drzwiach i przejścia między regałami. Klient potykający się o słabo widoczny stopień to problem nie tylko wizerunkowy, ale także realne ryzyko odpowiedzialności. Pracownik przenoszący towar przez źle oświetlony fragment sklepu również jest bardziej narażony na upadek.
Najbardziej zaniedbane bywa oświetlenie miejsc, których klient nie widzi. Zaplecze, magazynik, korytarz techniczny, schody do piwnicy, pomieszczenie socjalne, wejście od podwórza albo miejsce składowania opakowań często mają jedną słabą lampę. Jeśli pracownik tylko czasem tam zagląda, problem może długo pozostawać niezauważony.
Tymczasem właśnie w takich miejscach ryzyko potknięć i upadków jest duże. Stoją tam kartony, środki czystości, wiadra, przewody, palety, regały, narzędzia albo odpady opakowaniowe. Pracownik może iść z zajętymi rękami, niosąc towar, dokumenty, paczkę albo pojemnik. Jeżeli światło jest słabe, uszkodzone albo włącznik znajduje się w niewygodnym miejscu, łatwo o wypadek.
Dobre oświetlenie zaplecza nie musi być drogie. Ważne, aby było równomierne, sprawne i dostępne od razu po wejściu. Włącznik powinien być łatwy do znalezienia, a lampa nie może działać „jak się poruszy przewodem”. Jeżeli w firmie są schody, progi lub różnice poziomów, muszą być dobrze widoczne. To jeden z najprostszych sposobów ograniczania ryzyka upadków.
W niektórych branżach znaczenie ma nie tylko ilość światła, ale także jego jakość. Dotyczy to zwłaszcza miejsc, w których pracownik musi dobrze rozpoznawać kolory: salonów kosmetycznych, fryzjerskich, sklepów z odzieżą, pracowni, punktów fotograficznych, poligraficznych, dekoratorskich, gabinetów i stanowisk kontroli jakości. Złe światło może zniekształcać kolor produktu, skóry, włosów, materiału lub wydruku.
Dla mikrofirmy może to mieć znaczenie zarówno BHP, jak i usługowe. Pracownik, który musi ciągle oceniać szczegóły w złym świetle, szybciej się męczy i łatwiej popełnia błędy. Klient może być niezadowolony, jeśli kolor wygląda inaczej w lokalu niż w rzeczywistości. Warto więc wybierać oświetlenie świadomie, szczególnie tam, gdzie kolor jest elementem pracy.
Nie ma sensu kupować lamp wyłącznie dlatego, że są modne albo bardzo jasne. Trzeba sprawdzić, czy pasują do danego stanowiska. W jednym miejscu lepsze będzie równomierne oświetlenie ogólne, w innym dodatkowe światło miejscowe, a w jeszcze innym oprawy pozwalające ograniczyć cienie. Najważniejsze jest to, aby światło pomagało wykonywać zadania, a nie tylko dobrze wyglądało na zdjęciu lokalu.
Właściciel małej firmy nie zawsze musi od razu wykonywać pomiary, żeby zauważyć problem. Wiele sygnałów widać w codziennej pracy. Jeśli pracownicy przysuwają dokumenty bardzo blisko twarzy, ustawiają własne lampki w przypadkowych miejscach, skarżą się na ból głowy, zasłaniają światło, przekręcają monitory albo unikają pracy w określonej części pomieszczenia, warto sprawdzić, co się dzieje.
Niepokojące są także pomyłki przy odczytywaniu etykiet, cen, numerów, drobnego druku albo dokumentów. Jeśli pracownik regularnie mówi, że „tu nic nie widać”, to nie jest marudzenie, tylko informacja o warunkach pracy. Podobnie, jeśli na zapleczu trzeba używać latarki w telefonie, żeby znaleźć produkt, przeczytać oznaczenie albo bezpiecznie zejść po schodach.
Warto zwrócić uwagę na migotanie lamp, częste przepalanie źródeł światła, oprawy w złym stanie, brudne klosze, zakurzone panele i miejsca, w których cień pada dokładnie na obszar pracy. Takie rzeczy często narastają stopniowo. Pracownicy przyzwyczajają się do gorszych warunków, aż w końcu uznają je za normalne.
Pierwszym krokiem powinien być prosty przegląd lokalu. Najlepiej przejść przez firmę tak, jak porusza się pracownik: od wejścia, przez stanowisko pracy, ladę, biurko, zaplecze, magazynik, schody, pomieszczenie socjalne i miejsce składowania. Trzeba sprawdzić, gdzie jest ciemno, gdzie światło razi, gdzie odbija się w ekranie, a gdzie pracownik sam próbuje się doświetlać.
Przydatna jest krótka lista kontrolna:
Jeśli problem jest oczywisty, można zacząć od prostych działań: wymiany uszkodzonych źródeł światła, wyczyszczenia opraw, zmiany ustawienia stanowiska, przesunięcia regału, dołożenia oświetlenia miejscowego albo poprawy oświetlenia zaplecza. Jeśli praca wymaga dużej dokładności albo warunki są trudne, warto skorzystać z pomocy specjalisty i dobrać oświetlenie do realnych wymagań stanowiska.
Dobrze dobrana lampa nie rozwiązuje problemu na zawsze. Oświetlenie trzeba utrzymywać w sprawności. Źródła światła z czasem słabną, oprawy się brudzą, klosze żółkną, układ stanowisk się zmienia, dochodzą nowe regały, monitory, urządzenia i przesłony. To, co działało kilka lat temu, dziś może być niewystarczające.
W małej firmie warto ustalić prosty obowiązek zgłaszania problemów. Pracownik powinien wiedzieć, komu powiedzieć o przepalonej lampie, migotaniu, uszkodzonym włączniku albo miejscu, w którym jest zbyt ciemno. Nie powinno się czekać, aż „ktoś kiedyś wymieni”. Jeśli brak światła utrudnia pracę lub zwiększa ryzyko upadku, reakcja powinna być szybka.
Dobrym nawykiem jest okresowe sprawdzanie oświetlenia przy okazji przeglądu stanowisk pracy. Można to zrobić razem z kontrolą przewodów, porządku, dojść do stanowisk, apteczki i ogólnego stanu zaplecza. Nie chodzi o nadmiar formalności, tylko o to, aby warunki pracy nie pogarszały się niezauważenie.
Oświetlenie powinno być uwzględnione w ocenie ryzyka zawodowego tam, gdzie wpływa na bezpieczeństwo pracy. Dotyczy to szczególnie stanowisk, na których pracownik wykonuje czynności precyzyjne, czyta drobne oznaczenia, korzysta z ostrych narzędzi, porusza się po schodach, przenosi paczki albo pracuje w miejscach z ograniczonym dostępem światła dziennego.
Ocena ryzyka nie powinna ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że „pomieszczenie jest oświetlone”. Warto wskazać, czy światło jest odpowiednie do danej pracy, czy występuje ryzyko olśnienia, odbić, cieni, potknięć w słabo doświetlonych przejściach albo zmęczenia wzroku. Jeśli występują problemy, trzeba zaplanować działania: poprawę oświetlenia, zmianę organizacji stanowiska, dołożenie światła miejscowego albo usunięcie przeszkód blokujących dostęp światła.
Pracownik powinien też wiedzieć, że ma zgłaszać problemy z oświetleniem. BHP nie polega wyłącznie na tym, że pracodawca raz przygotuje dokument. Warunki pracy zmieniają się w czasie, a pracownik najczęściej pierwszy zauważa, że w danym miejscu jest za ciemno, światło miga albo nowy monitor odbija lampę.
Oświetlenie bywa lekceważone, bo nie wygląda tak groźnie jak maszyna, ostre narzędzie czy środek chemiczny. A jednak złe światło może być początkiem wielu problemów. Pracownik, który źle widzi, częściej się myli, szybciej męczy, gorzej ocenia odległość i może nie zauważyć zagrożenia. Słabo oświetlone schody, ciemne zaplecze, refleks na ekranie albo cień padający na blat to nie drobiazgi, jeśli występują codziennie.
Dobra wiadomość jest taka, że w wielu mikrofirmach poprawa oświetlenia nie wymaga wielkiej inwestycji. Czasem wystarczy wymienić źródło światła, zmienić ustawienie biurka, wyczyścić klosze, doświetlić zaplecze, usunąć regał zasłaniający lampę albo przenieść stanowisko z miejsca, w którym pracownik stale pracuje pod światło.
Najważniejsze jest, aby patrzeć na oświetlenie nie jak na dekorację, ale jak na część organizacji pracy. Światło ma pomagać pracownikowi widzieć to, co istotne: dokument, ekran, produkt, narzędzie, drogę przejścia, stopień, przewód, paczkę i drugiego człowieka. Jeśli tego nie zapewnia, trzeba je poprawić. W małej firmie to jeden z najprostszych sposobów na ograniczenie zmęczenia, pomyłek i niepotrzebnych wypadków.
Specjaliści z zakresu BHP są do Twojej dyspozycji, czekamy na kontakt by udzielić Ci praktycznej pomocy.
O firmie
Szkolenia BHP
Szkolenia PPOŻ
Inne szkolenia© Soluma BHP | We are Soluma Group
Formularz kontakt
bok@soluma.pl
